आज सार्वजनिक बहसमा जेन–जेड (Gen Z) पुस्ताको चर्चा र विश्लेषण बढी हुने गरेको छ। तर मिलेनियल (Millennials) पुस्ताले भोगेका अनुभव, उनीहरूका संघर्ष र मनोवैज्ञानिक द्वन्द्वहरू भने ओझेलमा पर्दै गएका छन्। डिजिटल क्रान्ति, आर्थिक उदारीकरण र तीव्र सामाजिक परिवर्तनको बीचमा हुर्किएको यो पुस्ताले परिवर्तनको सबैभन्दा ठूलो मूल्य चुकाएको छ।
दुई युगको सङ्क्रमणमा हुर्किएको पुस्ता
म एक मिलेनियल हुँ। हामी धेरै छौँ। हामी दुई शताब्दीको सङ्क्रमणकालमा हुर्कियौँ र त्यसयता जीवन वास्तवमै कहिले सुरु हुन्छ भनेर पर्खिरहेका छौँ। स्थायित्वको प्रतीक्षा, विश्वासको खोज र अर्थपूर्ण अवसरको अपेक्षाले हाम्रो जीवनको ठूलो हिस्सा बितिसकेको छ। हामी वाचा र यथार्थबीचको लामो अन्तरालमा बाँचेका छौँ। दार्शनिक तथा कवि Dante Alighieri ले वर्णन गरेको नरकको प्रवेशद्वार अघिको प्रतीक्षाकक्ष जस्तै एउटा बीचको अवस्थाका हामी यात्रु बनेका छौँ।
सरल बाल्यकालका अविस्मरणीय सम्झनाहरू
हाम्रो बाल्यकाल सरल थियो। शनिवार बिहानका खेल, स्टिलको टिफिनमा राखिएका चिसा खाजा, गर्मीको दिउँसो बिजुली जाँदा हजुरबुबा हजुरआमासँग खेलिएको अन्ताक्षरी र घरको ल्यान्डलाइन नम्बर कण्ठ पार्ने आदि दिनहरू आज पनि हाम्रा स्मृतिमा ताजा छन्।
हाम्रा आमाबुबाले हामीलाई एउटै सन्देश दिनुभयो “राम्रोसँग पढ, जागिर पाइन्छ; जागिर पाएपछि जीवन सुरक्षित र व्यवस्थित हुन्छ।”
बीचमा अड्किएको पुस्ता
हामीलाई जीवन एउटा सोझो रेखाजस्तो हुन्छ भन्ने विश्वास दिलाइयो। तर अर्कुट (Orkut) को स्क्र्यापदेखि इन्स्टाग्रामको टाइमलाइनसम्म आइपुग्दा, सीटी केबलको अवरुद्ध सिग्नलदेखि असीमित इन्टरनेटसम्मको यात्रामा कतै हाम्रो खुट्टामुनिको जमिन नै भासियो।
हामी आफ्ना आमाबुबाजस्ता स्थिर पनि बन्न सकेनौँ, र पछिल्लो पुस्ताजस्ता निडर पनि हुन सकेनौँ। हामी परम्परा र आधुनिकताको बीचमा उभिएको यस्तो पुस्ता भयौँ, जसले न पूर्ण स्वतन्त्रता महसुस गर्न सक्यो, न पूर्ण अपनत्व।
करियर, जिम्मेवारी र अदृश्य दबाब
हाम्रो बीस वर्षको उमेर आत्मविश्वासी देखिने इमेल लेख्न सिक्दै बित्यो, जबकि भित्रभित्रै असुरक्षाले सताइरहेको हुन्थ्यो। पहिलो तलबले उत्साह त दियो, तर त्यो चाँडै पारिवारिक जिम्मेवारीमा खर्चिन थालियो। आफ्ना चाहनाभन्दा पहिले घरको आवश्यकता पूरा गर्न सिक्यौँ।
खुला कार्यालयमा मुस्कुराउन सिक्यौँ, तर राति चुपचाप बायोडाटा अद्यावधिक गरिरह्यौँ। सामाजिक सञ्जालको प्रत्येक स्क्रोलले हामीलाई अरू सबैले जीवन बुझिसकेको जस्तो अनुभूति गराइरह्यो।
सामाजिक अपेक्षाको घेरामा हाम्रो जीवन
पारिवारिक जमघटमा हामी सधैं एउटै प्रश्नको सामना गर्थ्यौँ”जीवनमा के गर्दैछौ?”, “विवाह कहिले गर्ने?”
हामी उत्तर दिन्थ्यौँ, योजना सुनाउँथ्यौँ, तर भित्रभित्रै त्यो गन्तव्यमा पुग्न नसकेको मौन लज्जा बोकेर बाँचिरहेका हुन्थ्यौँ, जुन गन्तव्य वास्तवमा कसैले कहिल्यै स्पष्ट रूपमा देखाइदिएको पनि थिएन।
प्रेम, सम्बन्ध र अधुरोपनको अनुभव
हाम्रो पुस्ताको प्रेम पनि संक्रमणकालीन रह्यो। मध्यरातसम्म चल्ने च्याट, व्हाट्सएपका नीलो टिक, सहर र देशको सीमाभन्दा पर फैलिएका सम्बन्धहरू, अनि “मानिसहरूले के भन्लान्?” भन्ने डर।
कतिले परम्परासँग विद्रोह गरे, कतिले सम्झौता गरे, र कतिपयले अझै पनि कुनै पुरानो गीत सुन्नासाथ एउटा नाम सम्झेर मौन हुने बानी छोड्न सकेका छैनन्।
ठीक देखिनुपर्ने बाध्यता र अदृश्य थकान
हामी यस्तो पुस्ता हौँ, जसले कुनै नक्सा बिना नै परिपक्व हुन सिक्यो। हामी यस्तो थकान बोकेर हिँडिरहेका छौँ, जसलाई निद्राले पनि निको पार्न सक्दैन।
हामीलाई बारम्बार “तिमीहरू भाग्यमानी हौ” भनियो। तर ती विकल्पहरू कहिलेकाहीँ अवसरभन्दा बढी भूलभुलैयाजस्ता लागे, जहाँ सही बाटो कुन हो भन्ने कसैले सिकाएन।
आफूलाई निरन्तर बनाइरहने पुस्ता
हामीले आफैंलाई एउटा परियोजनाजस्तै बनायौँ सधैं सुधार्ने, सिक्ने, दौडिरहने र अझ राम्रो बन्ने प्रयास गर्दै। बाहिरबाट सक्षम देखिए पनि भित्रभित्रै हामी थाकेका थियौँ।
हाम्रा आमाबुबाले हाम्रो मानसिक थकान बुझ्न सकेनन्, किनकि उनीहरूको संघर्ष फरक थियो। तर हाम्रो संघर्ष पनि कम गहिरो थिएन।
पुल बनेको पुस्ता
हामी विरोधाभाससँगै बाँच्न सिकेका मानिसहरू हौँ। हामी ढिलो र शान्त संसारलाई सम्झन्छौँ, तर अझ न्यायपूर्ण र खुला समाजको सपना पनि देख्छौँ।
हामी आफ्ना आमाबुबाको स्थायित्वमा आधारित विश्वास र नयाँ पुस्ताको अनिश्चित यथार्थबीच उभिएको पुल हौँ। यही पुलले दुई पुस्तालाई जोड्ने काम गरिरहेको छ।
अधूरोपन स्वीकार्दै अर्थपूर्ण जीवनको खोज
विस्तारै हामीले बुझ्न थालेका छौँ जीवन कहिल्यै पूर्ण रूपमा “सेटल” हुँदैन। विवाह बिनै पनि प्रेम हुन सक्छ। ठूलो पदबिनै पनि मानिसको मूल्य हुन सक्छ। सबै लक्ष्य पूरा नगरे पनि जीवन अर्थपूर्ण हुन सक्छ।
हरेक बिहान हामी फेरि उठ्छौँ, नयाँ आवेदन पठाउँछौँ, घरमा फोन गर्छौँ, सम्बन्ध जोगाउँछौँ र जीवनलाई अघि बढाइरहन्छौँ।
अन्त्यमा : सायद कुनै दिन यो प्रतीक्षाको अर्थ स्पष्ट हुनेछ। पछाडि फर्केर हेर्दा यो बीचको समय असफलताको कथा होइन, बरु परिवर्तनको मूल्य चुकाएको पुस्ताको इतिहास हुनेछ। हामी अधूरा छौँ, तर हारेका छैनौँ। हामी थाकेका छौँ, तर आशाविहीन छैनौँ। हामी संक्रमणकालीन पुस्ता हौँ दुई युगबीचको पुल, जसले परिवर्तनलाई आफ्नै काँधमा बोकेर भविष्यका पुस्ताका लागि बाटो बनायो।
सायद कुनै दिन इतिहासले नेपाली मिलेनियल पुस्तालाई केवल परिवर्तनको साक्षीका रूपमा होइन, परिवर्तनलाई सम्भव बनाउने पुस्ताका रूपमा सम्मानका साथ सम्झिनेछ।
