एउटा यस्तो समय थियो जब गाली गर्न न त मोबाइल फोनको आवश्यकता पर्थ्यो, न त इन्टरनेट वा कुनै एपको नै; त्यसका लागि केवल अगाडि उभिएको व्यक्ति र मनभित्र उम्लिरहेको आक्रोश भए पुग्थ्यो।
गाली सिधै मुखबाट निस्किन्थ्यो र कुनै नेटवर्कको सहाराबिना नै सीधै मुटुमा गएर बिझ्न्थ्यो। ती गालीहरूमा यति धेरै तीखो विषालुपन हुन्थ्यो कि तिनलाई सुन्ने वरपरका मानिसहरू समेत अवाक हुन्थे। शब्दहरूको त्यो प्रहार र आक्रोशको तीब्रता नै विपक्षीको चरित्र ध्वस्त पार्न र उनीहरूको मनोबल तोड्न पर्याप्त हुन्थ्यो।
ती दिनहरूमा गालीहरू व्यक्तिगत सम्पत्तिजस्तै हुन्थे ती पुस्तान्तरण हुँदै आएका थिए र सीमित दायराभित्रै खर्च गरिन्थे। अब अपशब्दहरू खुला स्रोत भएका छन।जो कोहीले पनि आफूलाई मन लागेको जुनसुकै डाउनलोड गर्न सक्छन्। अपशब्द अब केवल भाषा मात्र रहेन यो सामग्री हो। यो सम्पादन गरिन्छ, मीममा परिणत हुन्छ पुन पोस्ट गरिन्छ र अन्ततः भाइरल हुन्छ, एक प्रवृत्ति बन्छ।
यसले आफ्नै विचार र पहुँचलाई नियन्त्रण गर्छ। यस्तो लाग्छ कि अपशब्दहरूले पनि ‘‘क्रिएटर इकोनॉमी’ भित्र आफ्नै सफल स्टार्टअपहरू सुरु गरेका छन्।आजभोलि गालीगलौजका शब्दहरूले उल्लेखनीय फड्को मारेका छन्। पहिलो पटक यस्ता शब्दहरू तिनको वास्तविक अर्थभन्दा पनि तिनको विश्लेषणका कारण बढी चर्चामा आउन थालेका छन्।
गाउँका भेला हुने ठाउँहरूबाट उत्पत्ति भएका यी शब्दहरू शहर पुगेर विकसित भए र विकासको एउटा पूर्ण चक्र पूरा गरी पुन गाउँमै फर्किएका छन्। मानौं, यिनले पनि ‘उल्टो बसाइँसराइ’ (reverse migration) सरकारको मोडल नै अपनाएका छन्।गालीगलौजका शब्दहरूका विषयमा देशभरि नै विमर्श चलिरहेको छ। यस्ता शब्द सुन्दा धेरैलाई अप्ठ्यारो वा लज्जाबोध हुन्छ।
गाली गर्नेहरू भने मुस्कुराइरहेका हुन्छन्। गाली सुन्नेहरूचाहिँ मौन रहन्छन्। टेलिभिजनका स्टुडियोहरूमा यस्ता अपशब्दहरूको चिरफार भइरहेको छ। सामाजिक सञ्जालमा यस विषयमा अनुसन्धानमूलक सामग्रीहरू आइरहेका छन्। राजनीतिक दलहरूचाहिँ गालीको व्याकरणबारे आ-आफ्ना ‘पीएचडी’ शोधपत्रहरू पेस गरिरहेका छन्।
यस्तो लाग्छ कि पहिलो कदम नै कुनै खास अपशब्दको अर्थ, त्यसपछाडिको आशय र त्यसवाट कसैको भावनामा कति गहिरो ठेस पुग्यो त्यो वैज्ञानिक तवरले तय हुन्छ । शब्दहरूप्रतिको अविश्वास यति धेरै बढेको छ कि यदि कसैले “सुन त…” मात्र भन्यो भने पनि, अर्को व्यक्तिले स्वतः आफ्नो मनमा मानसिक हेल्मेट पहिरिहाल्छ।
यो सबै देखेर मलाई मेरो गाउँ एक जना काकीको सम्झना आयो। यदि गाली कहिल्यै शास्त्रीय सङ्गीत जस्तै कसैको घाँटीमा अड्किएको थियो भने त्यो उनी थिईन। क्रोध उनको आवेग थियो । एक पटक सुरु भएपछि, मज्जाले थप ‘गली यात्रा’ सम्हाल्छ र विस्तार गर्दछ। जस्तै सङ्गीत कार्यक्रममा पहिले कलाकारले गाउँछ, त्यसपछि तानपुराले लामो समयसम्म वातावरण समात्छ। ती काकीको अर्को विशेषता थियो।
साधारण कुराकानीमा उनका शब्दहरूको अन्तिम अक्षर प्रायः हावामा उड्थ्यो। वाक्यको बिचमा उनी थकित जस्तो लाग्थ्यो। तर दुर्भाग्य! दुर्व्यवहारको प्रत्येक अक्षर पूर्ण स्वर र पूर्ण उच्चारणका साथ बाहिर आउथियो। आजका दिनमा च्यानलका एङ्करमा पनि यस्तो स्पष्टता भेटिँदैन।
हामी बच्चाहरू उनको दुर्व्यवहारको कलाको अनौपचारिक विद्यार्थीहरू थियौँ। उनले दुर्व्यवहार गरिन्, उनले निजी भाषा प्रयोगशाला चलाईन। उनीसँग मौलिक, अप्रकाशित र मिलावटविहीन गालिको यस्तो भण्डार थियो कि यदि त्यस समयमा ‘कुनै संगठन’ गठन भएको भए काकीलाई आजीवन यसको अध्यक्ष घोषित गरिन्थ्यो।
उनले जसलाई दुर्व्यवहार गर्थिन, उनी त्यसमा फिट हुन्थे, अर्कातिर होइन। यदि कसैले उनको दुर्व्यवहारको नक्कल गर्न चाहन्छ भने, उसले आफ्नो दिमाग प्रयोग गर्नुपर्थ्यो। यस सिद्धान्तद्वारा उनको दुर्व्यवहारको सार्वभौमिकता उनी बाँचेसम्म सुरक्षित रह्यो।
जब काकीको गाली बोल्थे, हावा आफै उडाएर श्रोताको कानमा गएर आफ्नो लोकतन्त्र स्थापित गर्थिन्थ्यो। त्यसबेला यो उन्को निजी सम्पत्ति थियो। अब यहाँ खुला स्रोत सफ्टवेयर छन्। तपाईँ जे चाहनुहुन्छ त्यो डाउनलोड गर्नुहोस्।
यद्यपि, दुर्व्यवहारमाथि मंथन गर्ने यस कठिन समयमा, धेरै मानिसहरू विश्वास गर्छन् कि उनीहरूको समयमा दुर्व्यवहार पनि ‘संस्कारी’ थियो। उनीहरू संयुक्त परिवारमा बस्थे।
अब समस्या के हो भने म दुर्व्यवहारको सन्दर्भमा अशिक्षित भएको छु। हाम्रो समयमा प्रचलित दुर्व्यवहारको सामान्य ज्ञान लगभग पूर्ण थियो। कस्तो दुर्व्यवहार हुनेछ भन्ने बारे कुनै न कुनै रुपमा तरिका थाहा थियो। होलीको प्रश्नपत्र पनि अनुमानित रूपमा समाधान गरिएको थियो। हाम्रो समयमा दुर्व्यवहार, दुर्व्यवहार र प्रशंसा, प्रशंसा हुन्थ्यो। अब यी दुई मिसिएका छन्।
शुरुमा घृणा गर्न गाह्रो थियो। मेरो अगाडि एकजना मानिस उभिएका थिए। मैले आवाज उठाउनुपर्थ्यो। अब केवल औँला चल्छ र दुर्व्यवहारले महाद्वीपहरू पार गर्दछ। मलाई डर लाग्छ कि आउँदो दिनमा बच्चाहरूले आफ्ना हजुरबुवालाई सोध्नेछन्, “हजुरबुबा, के तपाईँको समयमा मानिसहरूले वाइफाइ बिना पनि दुर्व्यवहार गरे? ”
मानिसहरू भन्छन् समाज परिवर्तन भएको छ।
तर लाग्छ, समाज होइन, दुर्व्यवहारको सम्बोधन परिवर्तन भएको छ। उनीहरू समाधिको आँगनबाट उठेका छन् र कमेन्ट सेकसनमा बसेका छन्। यो संकट होइन। सङ्कट यो हो कि हाम्रो असहमतिबाट अन्तरंगता हराएको छ। जब तर्क कमजोर हुन्छ, दुर्व्यवहार बलियो हुन्छ।
