दमक अस्पताल : सरकारको नजरदेखि बिरामीको बेडसम्म

स्वास्थ्य संस्था कति ठूलो छ? भवन कति अग्लो छ? कति करोड रुपैयाँ खर्च भयो? कति वटा उपकरण खरिद भए? यी सबै प्रश्न महत्वपूर्ण छन्। तर सार्वजनिक अस्पतालको वास्तविक सफलता मापन गर्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न अर्को हो
त्यहाँ पुगेको नागरिकले समयमा, सहज, सम्मानजनक र गुणस्तरीय उपचार पायो कि पाएन?
दमक अस्पताल अहिले यही प्रश्नको केन्द्रमा छ।
दमक पूर्वी नेपालको तीव्र रूपमा विकसित हुँदै गएको शहरी क्षेत्र हो। जनसंख्या, व्यापार, शिक्षा, बसाइँसराइ र सेवा क्षेत्रको विस्तारसँगै स्वास्थ्य सेवाको माग पनि बढिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा सरकारी अस्पताल केवल उपचार गर्ने संस्था होइन; यो स्थानीय स्वास्थ्य प्रणालीको मेरुदण्ड पनि हो।
दमक अस्पतालमा पूर्वाधार र सेवा विस्तारका प्रयास भइरहेका छन्। अस्पतालको आधिकारिक वेबसाइटमा विभिन्न सेवा, कर्मचारी पदपूर्ति, अपरेशन तालिका तथा मोडुलर अपरेशन थिएटर निर्माणसम्बन्धी सूचना प्रकाशित छन्। नगरपालिकाले अस्पतालका लागि सूचना प्रविधिसम्बन्धी सामग्री खरिदलगायतका काम अघि बढाएको देखिन्छ।
यी प्रयास सकारात्मक छन्। तर पूर्वाधार विस्तारसँगै नागरिकको अपेक्षा पनि बढ्छ।
अब दमक अस्पताललाई भवन, बजेट र उपकरणको आधारमा मात्र होइन, सेवा र परिणामका आधारमा मूल्याङ्कन गर्ने समय आएको छ।
सरकारको नजरमा दमक अस्पताल
दमक अस्पताल स्थानीय सरकारअन्तर्गत सञ्चालन हुने सार्वजनिक स्वास्थ्य संस्था हो। यसको सञ्चालनका लागि दमक नगरपालिकाले “दमक अस्पताल सञ्चालन कार्यविधि, २०७८” जारी गरेको छ। उक्त कार्यविधि नगरपालिकाको आधिकारिक कानुन तथा कार्यविधिको सूचीमा समावेश छ।
यसको अर्थ अस्पताल सञ्चालन गर्नु भवन र कर्मचारी व्यवस्थापनमा मात्र सीमित छैन। यससँग सेवा गुणस्तर, जनशक्ति व्यवस्थापन, औषधि आपूर्ति, उपकरण सञ्चालन, आर्थिक पारदर्शिता, स्वास्थ्य बीमा, सेवाग्राहीको गुनासो र समग्र जवाफदेहिता जोडिन्छ।
स्वास्थ्य सेवा तीन तहका सरकारको साझा प्रणालीसँग पनि सम्बन्धित छ। स्थानीय तहले अस्पताल सञ्चालनमा प्रत्यक्ष भूमिका खेल्छ। संघीय तहसँग राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीति, मापदण्ड तथा स्वास्थ्य बीमाजस्ता विषय जोडिन्छन्। प्रदेश सरकारको भूमिका पनि विशेषज्ञ सेवा, जनशक्ति र प्रादेशिक स्वास्थ्य प्रणालीसँग सम्बन्धित क्षेत्रमा रहन्छ।
त्यसैले दमक अस्पताललाई स्थानीय सरकारको मात्र विषय भनेर बुझ्नु पर्याप्त हुँदैन।
यो तीन तहका सरकार, स्वास्थ्य बीमा प्रणाली, निजी स्वास्थ्य क्षेत्र र नागरिकबीचको सम्बन्धको एउटा महत्वपूर्ण केन्द्र हो।
कानुन छ, अब कार्यान्वयन कस्तो?
कानुनले संरचना बनाउँछ।
तर अस्पतालको वास्तविक गुणस्तर कार्यान्वयनले निर्धारण गर्छ।
दमक अस्पताल सञ्चालन कार्यविधिले संस्थागत आधार दिएको छ। अब प्रश्न उठ्छ—
व्यवस्थापन समिति कति सक्रिय छ?
बैठकका निर्णय कति कार्यान्वयन भएका छन्?
अस्पतालको आय–व्यय कति पारदर्शी छ?
सेवाग्राहीका गुनासा कसरी सम्बोधन हुन्छन्?
सेवा विस्तारका निर्णयको परिणाम के भयो?
व्यवस्थापन समिति बैठक बस्ने संस्था मात्र होइन, परिणाम दिने संस्था हुनुपर्छ।
बैठकको संख्या होइन, निर्णयको प्रभाव महत्वपूर्ण हो।
बजेट : रकमभन्दा परिणाम
स्वास्थ्य क्षेत्रमा बजेट बढ्नु आफैंमा सफलता होइन।
बजेट → पूर्वाधार → जनशक्ति → उपकरण → सेवा → उपचार परिणाम
यो पूरा शृंखला प्रभावकारी भयो कि भएन भन्ने महत्वपूर्ण हुन्छ।
नगरपालिकाको वार्षिक नीति तथा बजेटसँग अस्पतालको विकास प्रत्यक्ष जोडिन्छ। अस्पतालका लागि पूर्वाधार, सेवा विस्तार तथा प्रविधिसम्बन्धी कामहरू अघि बढिरहेका छन्।
अब नागरिकले सोध्ने प्रश्न पनि बदलिनुपर्छ।
अस्पतालका लागि कति पैसा छुट्याइयो?
सँगै अर्को प्रश्न
त्यो पैसाले कति सेवा थपियो?
र अझ महत्वपूर्ण
त्यसबाट कति नागरिकले प्रत्यक्ष लाभ पाए?
अस्पतालमा गएको रकम भवन, उपकरण, औषधि, जनशक्ति, ICT, मर्मत र सेवा विस्तारमा कति–कति खर्च भयो भन्ने छुट्टै देखिनुपर्छ।
नगरपालिकाको कुल बजेटलाई अस्पतालको बजेटसँग मिसाएर बुझ्नु हुँदैन। अस्पतालका लागि विनियोजित रकम, खर्च र त्यसबाट प्राप्त सेवा परिणाम स्पष्ट रूपमा सार्वजनिक हुनु आवश्यक छ।
व्यवस्थापन समिति : अधिकारसँगै जवाफदेहिता
अस्पताल व्यवस्थापन समिति अस्पताल र स्थानीय सरकारबीचको महत्वपूर्ण संस्थागत कडी हो।
समितिले नियमित रूपमा कम्तीमा यी प्रश्नको उत्तर खोज्नुपर्छ—
सेवा
दैनिक OPD बिरामी संख्या कति छ? आकस्मिक सेवामा कति चाप छ? बिरामीले औसत कति समय कुर्नुपर्छ?
जनशक्ति
स्वीकृत दरबन्दी कति हो? कार्यरत कति छन्? रिक्त पद कति छन्? करार जनशक्ति कति छ?
औषधि
कुन औषधि नियमित उपलब्ध छ? कुन औषधि stock-out हुन्छ? अभाव कति दिन रहन्छ?
उपकरण
कुन उपकरण सञ्चालनमा छन्? कुन बिग्रिएका छन्? मर्मतमा कति समय लाग्छ?
बीमा
कति बीमित बिरामी आए? कति रकम दाबी भयो? कति प्राप्त भयो? कति बाँकी छ?
गुनासो
कति गुनासा आए? कति समाधान भए? समाधान हुन कति समय लाग्यो?
यी तथ्यांक नियमित रूपमा सार्वजनिक गर्न सकियो भने अस्पतालको व्यवस्थापन अनुमानमा होइन, तथ्यमा आधारित हुन्छ।
स्वास्थ्य बीमा : बिरामीको अधिकार कि अस्पतालको आर्थिक चुनौती?
स्वास्थ्य बीमा सार्वजनिक स्वास्थ्य सेवामा नागरिकको पहुँच बढाउने महत्वपूर्ण माध्यम हो।
बीमित बिरामी अस्पतालमा आउँछ, सेवा पाउँछ र अस्पतालले बीमा प्रणालीमार्फत त्यसको दाबी गर्छ।
तर यहाँ अस्पतालको अर्को चुनौती सुरु हुन्छ—दाबी र भुक्तानीबीचको समय।
अस्पतालले आज सेवा दिन्छ। तर त्यसको भुक्तानी लामो समयपछि प्राप्त भयो भने अस्पतालको नगद प्रवाहमा दबाब पर्न सक्छ।
त्यसैले दमक अस्पतालले नियमित रूपमा सार्वजनिक गर्नुपर्ने महत्वपूर्ण तथ्यांक हुन्—
स्वास्थ्य बीमाबाट आएका बिरामी, कुल दाबी रकम, प्राप्त रकम, बाँकी रकम र औसत भुक्तानी समय।
यस्तो पारदर्शिताले बीमा कार्यक्रम अस्पतालका लागि कति प्रभावकारी छ भन्ने बहसलाई तथ्यमा आधारित बनाउँछ।
बीमाको औषधि : कागजमा सुविधा कि बिरामीको हातमा?
बीमा कार्ड बोकेर अस्पताल पुगेको नागरिकले आवश्यक औषधि नपाएर निजी फार्मेसी धाउनुपर्‍यो भने प्रश्न उठ्छ—
बीमाको वास्तविक लाभ कहाँ पुग्यो?
औषधि उपलब्धता अस्पतालको गुणस्तर मापन गर्ने महत्वपूर्ण सूचक हो।
त्यसैले अस्पतालले नियमित रूपमा सार्वजनिक गर्न सक्छ—
औषधिको कुल सूची
उपलब्ध औषधिको प्रतिशत
stock-out भएका औषधि
अभावको अवधि
बाहिरबाट औषधि किन्न बाध्य भएका सेवाग्राही
बीमाबाट वितरण भएका औषधि
औषधि व्यवस्थापन केवल खरिदको विषय होइन; यो बिरामीको उपचार निरन्तरतासँग जोडिएको विषय हो।
उपकरण : खरिद भयो कि सेवा सुरु भयो?
स्वास्थ्य क्षेत्रमा एउटा समस्या देखिन्छ—
“उपकरण आयो” भन्ने समाचार छिटो आउँछ; “उपकरणले कति बिरामीको उपचार गर्‍यो?” भन्ने तथ्य कम आउँछ।
दमक नगरपालिकाको सामाजिक परीक्षणसम्बन्धी प्रतिवेदनमा दमक अस्पतालमा फिजियोथेरापी, HDU, डायलाइसिस, CT Scan लगायत सेवा विस्तार गर्ने तथा अपरेशन कक्षलाई मोडुलर अपरेशन थिएटरका रूपमा व्यवस्थित गर्ने लक्ष्य उल्लेख गरिएको छ।
अस्पतालको आधिकारिक वेबसाइटमा पनि मोडुलर अपरेशन थिएटर निर्माणसम्बन्धी सामग्री प्रकाशित छ।
अब नागरिकले सोध्नुपर्ने प्रश्न हुन्—
CT Scan छ भने नियमित रूपमा कति परीक्षण हुन्छ?
HDU कति क्षमतामा सञ्चालन हुन्छ?
डायलाइसिस सेवा कति बिरामीलाई उपलब्ध छ?
मोडुलर OT पूर्ण क्षमतामा कहिलेदेखि सञ्चालन हुन्छ?
उपकरणको सूचीभन्दा उपकरणको उपयोग दर महत्वपूर्ण हुन्छ।
उपकरण खरिद हुनु उपलब्धि हो।
तर त्यसबाट बिरामीले सेवा पाउनु वास्तविक उपलब्धि हो।
जनशक्ति : अस्पतालको वास्तविक शक्ति
अस्पताल भवनले उपचार गर्दैन।
उपकरणले आफैं बिरामीको उपचार गर्दैन।
मानिसले उपचार गर्छ।

दमक अस्पतालको आधिकारिक वेबसाइटमा मेडिकल अफिसर, स्टाफ नर्सलगायत कर्मचारी पदपूर्ति तथा परीक्षासम्बन्धी सूचनाहरू प्रकाशित भइरहेका छन्।

यसले जनशक्ति व्यवस्थापन निरन्तर चलिरहेको विषय भएको देखाउँछ।
तर अब अस्पतालमा एउटा स्पष्ट Human Resource Dashboard आवश्यक छ—
स्वीकृत दरबन्दी | कार्यरत | रिक्त | करार | विशेषज्ञ | प्राविधिक | सेवा समय
विशेषज्ञ सेवा विस्तार गर्नु भनेको चिकित्सक थप्नु मात्र होइन।
चाहिन्छ—
चिकित्सक + नर्स + प्राविधिक + उपकरण + औषधि + प्रयोगशाला + रेफरल प्रणाली।
यीमध्ये एउटा कडी कमजोर भयो भने सेवा विस्तारको अपेक्षित परिणाम आउँदैन।
सस्तो सेवा मात्र पर्याप्त छैन
सार्वजनिक अस्पतालको एउटा महत्वपूर्ण विशेषता पहुँचयोग्य शुल्क हो।
तर सस्तो सेवा मात्रै पर्याप्त हुँदैन।
स्वास्थ्य सेवाको वास्तविक मूल्याङ्कन यस्तो हुनुपर्छ—
सस्तो + समयमै + सुरक्षित + सम्मानजनक + गुणस्तरीय + निरन्तर सेवा।
यदि बिरामीले घण्टौँ कुर्नुपर्छ, आवश्यक परीक्षण अस्पतालमै हुँदैन, औषधि बाहिर किन्नुपर्छ वा अन्ततः निजी अस्पतालमा जानुपर्छ भने कम शुल्क मात्र सार्वजनिक अस्पतालको सफलताको प्रमाण बन्न सक्दैन।
दमकमा सार्वजनिक र निजी स्वास्थ्य क्षेत्र : प्रतिस्पर्धा कि सहकार्य?
दमक र आसपासको क्षेत्रमा निजी अस्पताल, क्लिनिक, डायग्नोस्टिक सेन्टर, फार्मेसी तथा विशेषज्ञ सेवाको विस्तार भएको छ।
यसलाई केवल सरकारी बनाम निजी भनेर हेर्नु उचित हुँदैन।
निजी क्षेत्रले कतिपय अवस्थामा विशेषज्ञ सेवा, छिटो परीक्षण, निश्चित समयको सेवा र आधुनिक उपकरणमा पहुँच विस्तार गर्न सक्छ। सार्वजनिक अस्पतालले भने कम शुल्क, स्वास्थ्य बीमा, आकस्मिक सेवा तथा आर्थिक रूपमा कमजोर नागरिकलाई उपचारको पहुँच दिने महत्वपूर्ण जिम्मेवारी बोकेको हुन्छ।
त्यसैले मुख्य प्रश्न—
“निजी अस्पताल छन् कि छैनन्?”
होइन।
मुख्य प्रश्न हो—
“सरकारी अस्पतालले नागरिकलाई निजी क्षेत्रमा जानुपर्ने बाध्यता कति घटाउन सकेको छ?”
यदि सामान्य परीक्षण, विशेषज्ञ परामर्श, औषधि वा आवश्यक शल्यक्रियाका लागि समेत बिरामी निजी क्षेत्रमा जान बाध्य हुन्छ भने सार्वजनिक अस्पतालको क्षमता र व्यवस्थापनबारे प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो।
तर निजी क्षेत्रलाई शत्रुका रूपमा हेर्नु पनि गलत हुन्छ।
जहाँ निजी क्षेत्र सक्षम छ, त्यहाँ सार्वजनिक–निजी सहकार्य, स्पष्ट रेफरल प्रणाली र प्रभावकारी नियमनमार्फत समग्र स्वास्थ्य प्रणालीलाई बलियो बनाउन सकिन्छ।
अन्ततः नागरिकलाई चाहिएको सरकारी अस्पताल वा निजी अस्पतालको विजय होइन।
गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवाको विजय हो।
OPD को भीड : सफलता कि व्यवस्थापनको संकेत?
अस्पतालमा धेरै बिरामी आउनु सकारात्मक संकेत हुन सक्छ।
तर OPD संख्या आफैंमा सफलताको पूर्ण सूचक होइन।
यदि बिरामीको भीड छ भने थप प्रश्न गर्नुपर्छ—
बिरामीले औसत कति समय कुर्नुपर्‍यो?
चिकित्सकले पर्याप्त समय दिए?
एउटै समस्या लिएर पटक–पटक आउनुपर्ने अवस्था छ?
प्राथमिक उपचारमै समाधान भयो?
प्रयोगशाला र औषधि सेवा पर्याप्त छ?
अनावश्यक रेफरल भइरहेको छ?
त्यसैले OPD Flow + Waiting Time + Treatment Outcome लाई सँगै हेर्नुपर्छ।
अस्पतालको सफलता भीडले होइन, बिरामीको उपचार परिणाम र अनुभवले निर्धारण गर्नुपर्छ।
अस्पतालको वित्तीय स्वास्थ्य पनि सार्वजनिक हुनुपर्छ
अस्पतालको मूल्याङ्कन गर्दा भवन, उपकरण र कर्मचारीको संख्या मात्र पर्याप्त हुँदैन।
अस्पतालको Financial Health पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।
हरेक वर्ष कम्तीमा यी विवरण सार्वजनिक हुनुपर्छ—
वित्तीय/सेवा सूचक
विवरण
कुल वार्षिक आम्दानी
—
स्थानीय सरकारबाट अनुदान
—
स्वास्थ्य बीमाबाट दाबी
—
स्वास्थ्य बीमाबाट प्राप्त रकम
—
बीमा बक्यौता
—
औषधि खरिद खर्च
—
उपकरण खरिद
—
जनशक्ति खर्च
—
पूर्वाधार खर्च
—
सञ्चालन खर्च
—
कुल OPD
—
आकस्मिक सेवा
—
भर्ना बिरामी
—
शल्यक्रिया
—
प्रसूति सेवा
—
रेफरल
—
यसले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्नको उत्तर खोज्न मद्दत गर्छ—
दमक अस्पताल आर्थिक रूपमा कति सक्षम, कति अनुदाननिर्भर र कति सेवा–आधारित छ?
अझ महत्वपूर्ण कुरा, प्रति बिरामी लागत र प्रति सेवाको लागत समेत क्रमशः गणना गर्न सकिए स्वास्थ्य व्यवस्थापन अझ वैज्ञानिक बन्न सक्छ।
सेवाग्राहीको अनुभव नै अन्तिम परीक्षा
अस्पतालको फाइलले एउटा कथा भन्छ।
बिरामीले अर्को कथा।
त्यसैले हरेक वर्ष सेवाग्राही सन्तुष्टि सर्वेक्षण गर्न सकिन्छ।
पाँच सरल प्रश्न—
१. तपाईंले समयमा सेवा पाउनुभयो?
२. स्वास्थ्यकर्मीको व्यवहार सम्मानजनक थियो?
३. आवश्यक परीक्षण अस्पतालमै भयो?
४. बीमाबाट औषधि सहजै पाउनुभयो?
५. आवश्यक परे फेरि यही अस्पताल रोज्नुहुन्छ?
तर यहाँ सन्तुलन आवश्यक छ।
एक जना सेवाग्राहीको गुनासोलाई सम्पूर्ण अस्पतालको अवस्था मान्नु हुँदैन।
त्यसैगरी धेरै गुनासा आएका छन् भन्दैमा बेवास्ता पनि गर्नु हुँदैन।
गुनासो अस्पताल सुधारको डेटा हो।
अब चाहिन्छ—Patient First Model
दमक अस्पतालको आगामी चरणमा Patient First व्यवस्थापकीय संस्कृति आवश्यक छ।
यसलाई स्थानीय तहअन्तर्गतका अन्य सरकारी अस्पतालका लागि पनि एउटा नमुनाका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ।
१. पाँचदेखि दस वर्षे Master Plan
कुन सेवा कहिले थप्ने?
कति बेड आवश्यक?
कति जनशक्ति?
कुन उपकरण?
कति बजेट?
कुन अस्पतालसँग रेफरल सम्बन्ध?
सबै स्पष्ट हुनुपर्छ।
२. वैज्ञानिक Human Resource Plan
“कति कर्मचारी छन्?” भन्दा—
“कुन सेवाका लागि कति कर्मचारी चाहिन्छ?”
भन्ने प्रश्न गर्नुपर्छ।
त्यसका लागि O&M तथा Workload Analysis आवश्यक छ।
३. Digital Hospital Dashboard
नागरिकले मोबाइलबाटै हेर्न सक्ने व्यवस्था बनाउन सकिन्छ—
आजको OPD, उपलब्ध चिकित्सक, प्रतीक्षा समय, उपलब्ध औषधि, सञ्चालनमा रहेका उपकरण, आकस्मिक बेड र बीमा सेवासम्बन्धी जानकारी।
सूचना प्रविधि केवल कार्यालयको सुविधा होइन; यो सेवाग्राहीको अधिकार बन्नुपर्छ।
४. Financial & Insurance Transparency
मासिक वा त्रैमासिक रूपमा—
बजेट → खर्च → बीमा दाबी → प्राप्ति → बाँकी
सार्वजनिक गर्ने प्रणाली आवश्यक छ।
५. Citizen Feedback & Public Hearing
अस्पतालको वार्षिक मूल्याङ्कनमा चिकित्सक र व्यवस्थापनको रिपोर्ट मात्र होइन—
बिरामीको अनुभव पनि समावेश हुनुपर्छ।
किन नबनाउने ‘दमक अस्पताल Report Card’?
अस्पतालले वर्षमा एकपटक सार्वजनिक Hospital Report Card निकाल्न सक्छ।
त्यसमा—
OPD बिरामी
आकस्मिक सेवा
भर्ना
शल्यक्रिया
प्रसूति
प्रयोगशाला परीक्षण
बीमा सेवाग्राही
बीमा दाबी
बीमा भुक्तानी
औषधि stock-out
उपकरण सञ्चालन दर
रेफरल
सेवाग्राही सन्तुष्टि
गुनासा र समाधान
जस्ता सूचक राख्न सकिन्छ।
यसले आलोचनालाई दबाउँदैन।
आलोचनालाई तथ्यमा बदल्छ।
एउटा नयाँ सूचक : “फेरि यही अस्पताल रोज्छु”
अस्पतालको गुणस्तर मापन गर्न एउटा सरल प्रश्न अत्यन्त प्रभावकारी हुन सक्छ—
“आवश्यक परे तपाईं फेरि यही अस्पताल रोज्नुहुन्छ?”
यसलाई Patient Return Intention का रूपमा मापन गर्न सकिन्छ।
यदि ठूलो संख्यामा सेवाग्राहीले “हो” भन्छन् भने अस्पतालले नागरिकको विश्वास निर्माण गरिरहेको छ भन्ने बलियो संकेत हुन्छ।
यसलाई सेवाग्राही सन्तुष्टि, प्रतीक्षा समय, उपचार परिणाम र गुनासो समाधानसँग जोडेर Hospital Performance Index बनाउन सकिन्छ।
निष्कर्ष : अस्पताल ठूलो होइन, भरोसायोग्य बन्नुपर्छ
दमक अस्पताल अहिले विस्तारको चरणमा छ।
पूर्वाधार, सेवा, जनशक्ति, मोडुलर अपरेशन थिएटर र ICT प्रणालीमा भइरहेका प्रयास सकारात्मक दिशाका संकेत हुन्।
तर अब अस्पतालको सफलता “कति पैसा खर्च भयो?” बाट मात्र मापन गरिनु हुँदैन।
मुख्य प्रश्न हुनुपर्छ—
“कति नागरिकले समयमा र गुणस्तरीय उपचार पाए?”
सरकारले बजेट दिन्छ।
व्यवस्थापन समितिले निर्णय गर्छ।
चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीले सेवा दिन्छन्।
औषधि खरिद हुन्छ।
उपकरण आउँछन्।
बीमा प्रणालीले भुक्तानी गर्छ।
तर यी सबैको अन्तिम गन्तव्य एउटै हो—
बिरामी।
त्यसैले दमक अस्पतालको आगामी व्यवस्थापनको मूल मन्त्र हुन सक्छ—
“बजेट पारदर्शी, व्यवस्थापन जवाफदेही, औषधि उपलब्ध, उपकरण सञ्चालनमा, सेवा गुणस्तरीय र बिरामी पहिलो प्राथमिकतामा।”
दमक अस्पताल ठूलो बन्नु उपलब्धि हो।
नयाँ भवन बन्नु उपलब्धि हो।
नयाँ उपकरण आउनु उपलब्धि हो।
तर ती सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि त्यो दिन हुनेछ, जब दमकको एउटा सामान्य नागरिक अस्पतालबाट फर्किँदै आत्मविश्वासका साथ भन्न सकोस्—
“मलाई यहाँ राम्रो उपचार हुन्छ भन्ने विश्वास छ।”
त्यो विश्वास नै सार्वजनिक अस्पतालको वास्तविक सम्पत्ति हो।

लेखक  गिरेन्द्र चम्लागाईं